De toepassing van bodemenergiesystemen speelt een belangrijke rol bij het halen van de besparings- en duurzame energiedoelstellingen. Hieronder wordt nader ingegaan op bodemenergie.
Bodemenergie
Bodemenergie is een duurzame manier om gebouwen te verwarmen en te koelen. De meest toegepaste vorm van bodemenergie in Nederland is Koude/Warmte Opslag (afgekort KWO of WKO). De werking van KWO berust op de isolerende eigenschappen van de ondergrond.
Werking KWO-systeem
Er zijn twee soorten KWO-systemen te onderscheiden: een ‘open’ en een ‘gesloten’ KWO-systemen.
Open KWO-systeem In de zomer wordt grondwater onttrokken en gebruikt voor koeling van het gebouw. Het water neemt de overtollige warmte uit het gebouw op en wordt weer geïnfiltreerd. Zo ontstaat een warme bron. In de winter wordt het water uit de warme bron onttrokken. Met behulp van een warmtepomp wordt de warmte aan het water onttrokken en gebruikt voor de verwarming van het gebouw. Het afgekoelde water wordt geïnfiltreerd in de koude bron.
Bron afbeelding: Notitie Energie uit de bodem, eerlijk en duurzaam, Werkgroep bodemenergiesystemen, 3 december 2007
Gesloten KWO-syteem
Een gesloten systeem werkt door middel van het rondpompen van een antivriesmengsel in gesloten lussen (warmtewisselaars). Het antivriesmengsel neemt de warmte of koude uit de ondergrond op. In de zomer wordt gebruik gemaakt van de lage temperatuur in de ondergrond voor de koeling van het gebouw. In de winter wordt met een warmtepomp warmte aan de bodem onttrokken voor de verwarming van het gebouw. 
Bron afbeelding: Notitie Energie uit de bodem, eerlijk en duurzaam, Werkgroep bodemenergiesystemen, 3 december 2007
Wet- en regelgeving
Op dit moment is er (nog) sprake van een beperkt wettelijk kader voor bodemenergie. De belangrijkste wet- en regelgeving die van toepassing is op KWO zijn:
- De Grondwaterwet: gebruikers moeten ‘open’ KWO-systemen melden bij de provincie Utrecht. Voor grotere systemen is een vergunning vereist;
- De Wet milieubeheer: ‘gesloten’ systemen kunnen worden beschouwd als (onderdeel van) een inrichting. Voor melding van een gesloten systeem, kunt u contact opnemen met de Milieudienst Zuidoost-Utrecht op telefoonnummer 030 – 69 99 500;
- De Provinciale milieuverordening stelt regels ter bescherming van water en bodem: ‘Open’ KWO is niet toegestaan binnen de 50-jaars beschermingszone van een drinkwaterwinning. ‘Gesloten’ KWO is niet toegestaan binnen grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones;
- Bij de installatie en toepassing van KWO-systemen moet de gebruiker voorkomen dat er nieuwe bodemverontreiniging ontstaat, of dat bestaande bodemverontreiniging zich verspreidt. Wanneer door onzorgvuldig handelen schade aan het milieu ontstaat, kan dit op basis van de Wet bodembescherming strafbaar worden gesteld. Voor informatie over eventuele bodemverontreiniging in de omgeving van uw geplande KWO-systeem, kunt u contact opnemen met de Milieudienst Zuidoost-Utrecht op telefoonnummer 030-69 99 500.
Stimuleringsregelingen
Om het particuliere gebruik van duurzame energie te stimuleren bestaat de mogelijkheid tot subsidie van enkele energievormen, waaronder ‘gesloten’ KWO. Meer informatie hierover vindt u op de website van Senternovem.
Meer weten?
Op de website van de provincie Utrecht vindt u meer informatie over KWO. U kunt op deze site ook de brochure 'Altijd winst met Koude/Warmte opslag in de bodem' downloaden. De Nederlandse Vereniging voor Ondergrondse Energieopslagsystemen (NVOE) is een belangenvereniging die zich ten doel stelt om koude-/warmteopslag te stimuleren en de kwaliteit van aanleg en beheer van deze systemen te waarborgen middels richtlijnen en garantievoorwaarden. Hoewel gericht op de situatie in Noord-Brabant, staat er veel nuttige informatie op de website van de KWO kennisbank Noord-Brabant.
Datum actualisatie: 25 oktober 2009